De omvang van je markt berekenen
Hoe groot is jouw markt eigenlijk? Vrijwel elke ondernemer krijgt die vraag, van een bank, een investeerder of gewoon van zichzelf, en vrijwel iedereen vindt het lastig om er een onderbouwd antwoord op te geven. Toch is marktomvang berekenen geen rocket science. Het vraagt vooral om een duidelijke afbakening, een paar eerlijke aannames en bronnen die je kunt controleren. In dit artikel leggen we uit welke begrippen je nodig hebt, hoe je van boven naar beneden en van onder naar boven rekent, en hoe je voorkomt dat je een mooi getal uitrekent dat niets zegt.
Waarom je de omvang van je markt wilt weten
Een schatting van je marktomvang beantwoordt een praktische vraag: is er genoeg vraag om hier een bedrijf, een nieuw product of een extra vestiging op te bouwen? Het helpt je ook bij het stellen van realistische omzetdoelen, het kiezen van een regio of doelgroep en het onderbouwen van een businessplan of financieringsaanvraag.
Het is geen exacte wetenschap. Je berekent een orde van grootte, geen boekhoudkundig getal. Een goede schatting is transparant: iedereen kan zien welke aannames erin zitten en kan die aanpassen. Een getal zonder uitleg is waardeloos, ook als het indrukwekkend groot is.
TAM, SAM en SOM in gewoon Nederlands
Je komt drie afkortingen tegen. TAM (total addressable market) is de totale vraag naar jouw soort product of dienst, als je iedereen zou bedienen die er in principe baat bij heeft. SAM (serviceable available market) is het deel daarvan dat je met je huidige aanbod, regio en prijsniveau echt kunt bereiken. SOM (serviceable obtainable market) is het deel van de SAM dat je binnen een bepaalde periode realistisch kunt winnen, gegeven je capaciteit en je concurrenten.
Voor een MKB-bedrijf of zzp'er is de SOM vaak het nuttigste getal. Een TAM voor heel Europa is leuk in een presentatie, maar je financiële planning leunt op wat je de komende een tot drie jaar kunt binnenhalen. Begin dus bij een scherpe definitie van je aanbod en werk dan stap voor stap naar die SOM toe.
Top-down: van het grote geheel naar jouw stukje
Bij de top-down methode begin je met een groot, bekend getal en snijd je dat steeds verder af. Je start bijvoorbeeld met het aantal bedrijven in een branche in Nederland, filtert op grootte, regio en type klant, en vermenigvuldigt dat met de gemiddelde besteding per klant. Het voordeel is dat het snel gaat en dat je openbare bronnen kunt gebruiken.
Het nadeel is dat top-down al snel te rooskleurig uitpakt. Het is verleidelijk om te zeggen dat je maar 1 procent van een enorme markt nodig hebt. Dat percentage is een aanname zonder onderbouwing. Gebruik top-down daarom vooral als eerste grove schatting en als controle op je bottom-up berekening.
Bottom-up: rekenen vanaf je eigen klant
Bij bottom-up begin je klein en concreet. Hoeveel potentiële klanten zijn er in het gebied dat je kunt bedienen? Hoeveel besteden ze gemiddeld per jaar aan jouw soort dienst? Hoe vaak kopen ze opnieuw? Vermenigvuldig die aantallen en je hebt een schatting van je SAM die gebaseerd is op wat je echt weet over je klanten.
Deze methode is meestal betrouwbaarder voor een klein bedrijf, omdat je eigen ervaring erin zit: je offertes, je gemiddelde orderwaarde, je conversie. Het kost iets meer moeite, maar de uitkomst is makkelijker te verdedigen. Je kunt er ook de SOM mee afleiden: reken uit hoeveel klanten je per jaar kunt bedienen met je beschikbare uren of capaciteit.
Een rekenvoorbeeld voor een lokale dienstverlener
Een fictief voorbeeld, met aannames die jij door eigen cijfers moet vervangen. Stel, je bent een boekhouder die zich richt op zzp'ers in je regio. Je schat dat er in je werkgebied 3.000 zzp'ers zijn (aanname, te controleren via KvK-data of CBS). Daarvan laat naar je inschatting de helft de boekhouding niet zelf doen, dus 1.500 potentiële klanten. Als een klant gemiddeld 900 euro per jaar uitgeeft aan een boekhouder, is je SAM 1.350.000 euro per jaar.
Nu de SOM. Stel dat je 15 uur per week aan klanten wilt besteden en per klant gemiddeld 1 uur per maand nodig hebt. Dan kun je ongeveer 60 klanten aan, wat neerkomt op circa 54.000 euro omzet per jaar. Dat is een heel ander getal dan de SAM, en het laat meteen zien dat je grens vooral je eigen capaciteit is en niet de markt. Dat is precies het soort inzicht dat een berekening oplevert.
Waar vind je betrouwbare cijfers
Voor aantallen bedrijven en inwoners kun je terecht bij het CBS, dat veel gratis data publiceert per branche, bedrijfsgrootte en regio. De Kamer van Koophandel biedt inzicht in het aantal ondernemingen en hun activiteiten. Brancheorganisaties publiceren vaak eigen onderzoek of ledenaantallen, en gemeenten en provincies hebben regionale statistieken. Voor bestedingen per klant zijn je eigen facturen en offertes vaak de beste bron.
Let bij elke bron op het jaartal, de definitie en wie het heeft gepubliceerd. Een cijfer uit een persbericht van een leverancier die iets wil verkopen, is minder neutraal dan een CBS-tabel. Noteer bij elk getal waar het vandaan komt. Dat maakt je berekening controleerbaar, en je kunt het over een jaar eenvoudig actualiseren.
Veelgemaakte fouten en hoe je ze vermijdt
De bekendste fout is een te brede definitie van je markt. Als je jezelf rekent bij de hele branche terwijl je maar een niche bedient, krijg je een fantasiegetal. Een tweede fout is het negeren van concurrentie en alternatieven: klanten die al een oplossing hebben of het zelf doen, tellen niet automatisch als beschikbare markt. Een derde is het vermengen van aantallen en bedragen uit verschillende jaren of bronnen.
Voorkom dit door je aannames op te schrijven en ze te testen. Praat met een paar echte klanten, kijk naar wat concurrenten rekenen en maak een voorzichtige, een gemiddelde en een optimistische variant. Als je plan alleen werkt in het optimistische scenario, weet je dat je risico groter is dan je dacht.
Onze aanbeveling: Nova
Marktomvang berekenen bestaat uit veel zoek- en uitzoekwerk: bronnen verzamelen, bedrijven natrekken, concurrenten vergelijken en alles in een leesbaar overzicht zetten. Dat kost een MKB-ondernemer of zzp'er snel een paar dagen. Daar kan Nova bij helpen. Nova is een Nederlands systeem dat onderzoek voor je doet: marktonderzoek, concurrentieanalyse en bedrijven natrekken, bronnen samenvatten en er een rapport van maken. Je CRM, agenda en mail zitten in hetzelfde systeem, dus je kunt de uitkomst direct gebruiken bij je opvolging van klanten. Je blijft zelf verantwoordelijk voor je aannames en de keuze van je definitie, want daar zit de echte denkarbeid. Maar het verzamelen en ordenen van de gegevens hoef je niet allemaal met de hand te doen.
Ontdek Nova →Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen TAM, SAM en SOM?
TAM is de totale vraag naar jouw soort product of dienst. SAM is het deel dat je met je aanbod, regio en prijs kunt bereiken. SOM is het deel daarvan dat je realistisch binnen een bepaalde periode kunt winnen.
Moet ik top-down of bottom-up rekenen?
Voor kleine bedrijven is bottom-up meestal betrouwbaarder, omdat je rekent met eigen klantgegevens. Top-down is handig voor een snelle eerste schatting. Het beste is beide te doen en de uitkomsten met elkaar te vergelijken.
Hoe nauwkeurig moet mijn berekening zijn?
Het gaat om een orde van grootte, niet om een exact getal. Belangrijker dan precisie is dat je aannames helder zijn, je bronnen controleerbaar zijn en je meerdere scenario's hebt doorgerekend.